Het levenstestament

Wat is een levenstestament?
Een levenstestament is een akte ondertekend bij de notaris waarin persoonlijke en zakelijke wensen vastgelegd worden voor situaties waarin iemand tijdelijk of blijvend zijn eigen belangen niet meer kan behartigen.
Dit kan zijn door een ongeluk (langdurige opname in een ziekenhuis, lichamelijk of geestelijk niet (meer) in staat zijn handelingen te verrichten, het in coma raken) of ook door een ziekte, zoals bijvoorbeeld de ziekte van Parkinson of de ziekte van Alzheimer.
Het kan dus zowel om lichamelijke onmogelijkheid als geestelijke onmogelijkheid gaan.

Het levenstestament kan worden omschreven als een volmacht aan één of meer personen, plus de mogelijkheid tot het opnemen van tal van andere bepalingen, die voor de volmachtgever belangrijk zijn, of waarover hij/zij zich zorgen maakt.

Ieder maakt, net als bij gewone testamenten, zijn eigen levenstestament en kan dat ook zelf weer wijzigen of intrekken.

Verschil met een "gewoon" testament
Het grote verschil tussen de bepalingen in een gewoon testament en het levenstestament is kort gezegd dat een levenstestament bepalingen inhoudt die gelden tijdens het leven en een gewoon testament bepalingen inhoudt die gelden na het leven.
Soms kan het handig zijn dat bepalingen van het levenstestament nog korte tijd na het overlijden doorlopen; er wordt op dit moment vanuit gegaan dat dat in bepaalde situaties mogelijk is (denk bijvoorbeeld aan de noodzaak van het verkopen van effecten vlak na het overlijden).

In een "gewoon" testament beschrijf je wie je erfgenamen zullen zijn, wie de afwikkeling van je nalatenschap moet regelen, aan wie je bepaalde goederen wilt nalaten, etc. Er zijn vele testamentvormen; de inhoud van het testament is altijd afhankelijk van de wil van degene die het testament maakt, de testateur.

In een levenstestament wordt ook opgenomen wat de degene die het levenstestament maakt (de volmachtgever) erin wil hebben. Hieronder staan onderwerpen genoemd die in een levenstestament kunnen worden opgenomen; vaak zal er een selectie uit deze onderwerpen uiteindelijk in een levenstestament worden opgenomen.
Het hieronder genoemde overzicht van onderwerpen in niet uitputtend; er kunnen ook andere punten in het levenstestament worden opgenomen, er is een grote mate van vrijheid daarin.

Welke onderwerpen kan je regelen met het levenstestament?
Voorbeelden van onderwerpen die in het levenstestament kunnen worden opgenomen:

A. Een volmacht aan iemand die de administratie (zoals het doen van betalingen etc.) overneemt. Dat kan één iemand zijn die de hele administratie doet, maar het kunnen ook meerdere mensen zijn die of samen de hele administratie doen of die ieder een deel van de administratie op zich nemen. Bij het laatste geval kunt u bijvoorbeeld denken aan:
- iemand die de betalingen, belastingaangiften en dergelijke verzorgt; ook voor het laten doorlopen van verzekeringen en langlopende contracten (zoals energie, telefoon, internet, huur);

B. Een volmacht aan iemand die de zaken van de onderneming op zich neemt, beslissingen mag nemen ten aanzien van de bedrijfsvoering en bevoegd is namens de onderneming te handelen (aanwijzen van bestuurders). Mogen aandelen worden omgezet in certificaten als de situatie dit vereist? Ondernemers weten zelf waar ze in hun onderneming tegenaan lopen, wat er nodig is; in een levenstestament kan een gevolmachtigde op deze zaken worden gewezen, zodat de onderneming zo goed mogelijk door kan gaan;

C. Een volmacht aan iemand die het vermogen in het buitenland beheert.

D. Bepalingen wanneer er sprake is van een verzoek tot mentorschap, bewind of ondercuratelestelling; wie zou de opsteller van het levenstestament graag zien als mentor, bewindvoerder of curator, indien een rechter besluit om hem/haar een van deze beschermingsmaatregelen op te leggen; de rechter zal hiermee normaalgesproken rekening houden met de benoeming;

E. Medische bepalingen; Wil de volmachtgever de gevolmachtigde(n) inzage geven in delen van medische dossiers (om mogelijke beslissingen te kunnen nemen), wil hij een behandelingsgebod of -verbod? Wie mag er overleggen met de artsen, wie heeft recht op informatie van de artsen? Ook bepalingen omtrent euthanasie of een reanimatieverbod kunnen worden opgenomen in het levenstestament; Met betrekking tot het opgeven van medische zaken zijn er derhalve vele opties mogelijk.

F. Wensen ten aanzien van verschillende aspecten van het vermogen, bijvoorbeeld:
- wat moet er met de inboedel en verzamelingen gebeuren wanneer duidelijk is dat je blijvend opgenomen wordt in bijvoorbeeld een verzorgingstehuis?
- wat moet er in dat geval met de woning gebeuren?
- en met de effectenportefeuille: op welke wijze moet er belegd worden of moeten de aandelen verkocht worden?
- wanneer de rentevastperiode van de hypotheek afloopt: wie beslist hoe het daarmee verder gaat?
- welke verzekeringen moeten doorlopen en welke niet?
- wie verzorgt de huisdieren, of wie neemt ze op?
- mogen er onder omstandigheden schenkingen ten laste van het vermogen gedaan worden; zijn daar nog beperkingen aan, bijvoorbeeld qua grootte van de schenking of de persoon van de begiftigde of het aantal schenkingen dat gedaan mag worden)?
- in het geval van minderjarige kinderen: wie zorgt er voor de kinderen? (een voogdijregeling zoals opgenomen in een testament werkt immers pas na het overlijden);
- ontvangt de gevolmachtigde, bewindvoerder, curator of mentor een beloning voor zijn/haar werkzaamheden?
- voor het geval de langstlevende van twee echtgenoten/partners overblijft en er in de nalatenschap van de echtgenoot/partner keuzemogelijkheden zijn of afspraken gemaakt kunnen worden: wie kan dat doen en binnen welke grenzen?
- mogen de huwelijksvoorwaarden worden opgeheven en omgezet in een algehele gemeenschap van goederen, als dat bijvoorbeeld fiscaal voordelig zou zijn?
- wat zijn de mogelijkheden/acties ten aanzien van digitale diensten en profielen, zoals je e-mailaccount, Facebook, Hyves, Twitter en de wachtwoorden daarvan?

Zoals eerder aangegeven zijn er nog vele andere onderwerpen mogelijk, afhankelijk van ieders persoonlijke situatie en wensen.

Rekening en verantwoording, toezicht
In het levenstestament is het ook mogelijk om aan de gevolmachtigde verschillende algemene bevoegdheden en verplichtingen op te leggen.
In nalatenschappen komt het nogal eens voor dat de erfgenamen onderling (vaak kinderen) gebrouilleerd raken als een van de kinderen het beheer van de administratie heeft gevoerd en er bijvoorbeeld meerdere contante pinopnames zijn gedaan. Wat is er met dat geld gebeurd? Het is de vraag of er rekening en verantwoording is verschuldigd als hieromtrent niets is opgenomen. In de lagere rechtspraak wordt er in zo'n geval aangenomen dat er wel een rekening en verantwoordingsplicht van de gevolmachtigde is aan de volmachtgever, als deze daarom vraagt. Vraagt de volmachtgever hier echter niet om, en komt hij te overlijden, dan hebben zijn erfgenamen geen recht op rekening en verantwoording. De Hoge Raad, het hoogste rechtscollege van Nederland, heeft zelfs uitgesproken dat er in beginsel in het geheel geen recht op een rekening en verantwoording is, omdat een wettelijke basis hiertoe ontbreekt.
Uiteraard is elke zaak anders en kijkt een rechter naar de specifieke omstandigheden van een geval. Het ontbreken van een regeling omtrent de rekening en verantwoording betekent volgens velen niet dat een rekening en verantwoording dan maar achterwege kan blijven. Een oplossing is om in het levenstestament te bepalen dat de gevolmachtigde inderdaad verplicht is tot periodieke rekening en verantwoording. Daarbij kan ook worden aangegeven of de erfgenamen van de volmachtgever rechten hebben hieromtrent.

Daarnaast bestaat de mogelijkheid in het levenstestament om een toezichthouder te benoemen, die als het ware de gevolmachtigde periodiek controleert. Een toezichthouder kan bijvoorbeeld een accountant zijn, of een notaris of de kantonrechter. De bevoegdheden van een toezichthouder kunnen in het levenstestament worden opgegeven.

Voorts bestaat de mogelijkheid om de gevolmachtigde toe te staan met zichzelf een overeenkomst aan te gaan; mag de gevolmachtigde de auto/woning van de volmachtgever overnemen en zo ja, tegen welke waarde? Moet de gevolmachtigde alles zelf doen, of krijgt hij de bevoegdheid een ander taken over te dragen, bijvoorbeeld een boekhouder of ander familielid. Ontvangt de gevolmachtigde (en eventuele anderen, zoals een toezichthouder) een "loon" voor de werkzaamheden?

Voordelen en nadelen van het levenstestament
Het opmaken van een levenstestament kan veel voordelen hebben. In het levenstestament wordt vastgelegd wie de belangen behartigt als je het zelf niet meer kunt. Er wordt aangegeven wat je "wil" was op het moment dat je nog goed genoeg was om alles te overzien. Medische beslissingen kan je zoveel mogelijk zelf aangeven in het levenstestament. Belangrijke zaken en situaties waarover je je zorgen maakt kunnen worden beschreven en afgeregeld. Het alternatief van onderbewindstelling, mentorschap of curatele kan worden voorkomen. De bewijskracht van een notariële akte weegt zeer zwaar in het rechtsverkeer. De mogelijkheden van het levenstestament zijn zeer uitgebreid.

En daarmee wordt direct een van de grote nadelen van het levenstestament genoemd. Er is zoveel mogelijk dat daadkracht nodig is om de inhoud van het levenstestament te beperken tot hetgeen voor de opsteller van belang is. Daar moeten knopen worden doorgehakt die niet altijd even gemakkelijk zijn, daar het met name persoonlijke zaken en vertrouwenskwesties betreffen. Het is uiteraard verstandig regelmatig (elke paar jaar) te bekijken of het levenstestament nog overeenkomt met uw wensen. Indien de omstandigheden of uw wensen gewijzigd zijn, kan het levenstestament worden aangepast.

  Op de hoogte
     van de laatste
ontwikkelingen

wijts ten brink 4